زيارت جامع اوّل (جامعه صغيره)

اين زيارت در كتب كافى، تهذيب و كامل الزيارات از امام رضا(عليه السلام) نقل شده است، و در تمام زيارتگاه هاى انبياء و ائمّه و اوصياء(عليهم السلام) خوانده مى شود:(1)

«اَلسَّلامُ عَلى اَوْلِياءِ اللهِ وَاَصْفِياءِهِ، اَلسَّلامُ عَلى اُمَناءِ اللهِ وَاَحِبّاءِهِ، اَلسَّلامُ عَلى اَ نْصارِ اللهِ وَخُلَفاءِهِ، اَلسَّلامُ عَلى مَحالِّ مَعْرِفَةِ اللهِ، اَلسَّلامُ عَلى مَساكِنِ ذِكْرِ اللهِ، اَلسَّلامُ عَلى مُظهِرياَمْرِ اللهِ وَنَهْيِهِ، اَلسَّلامُ عَلَى الدُّعاةِ اِلَى اللهِ، اَلسَّلامُ عَلَى الْمُسْتَقِرِّينَ فيمَرْضاتِ اللهِ، اَلسَّلامُ عَلَى الْمُخْلَصِينَ فيطاعَةِ اللهِ، اَلسَّلامُ عَلَى الاَْدِلاّءِ عَلَى اللهِ، اَلسَّلامُ عَلَى الَّذِينَ مَنْ والاهُمْ فَقَدْ والَى اللهَ، وَمَنْ عاداهُمْ فَقَدْ عادَى اللهَ، وَمَنْ عَرَفَهُمْ فَقَدْ عَرَفَ اللهَ، وَمَنْ جَهِلَهُمْ فَقَدْ جَهِلَ اللهَ، وَمَنِ اعْتَصَمَ بِهِمْ فَقَدِ اعْتَصَمَ بِاللَّهِ وَمَنْ تَخَلّى مِنْهُمْ فَقَدْ‎ ‎تَخَلّى مِنَ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَاُشْهِدُ ‏اللَّهَ اَنّى سِلْمٌ لِمَنْ سالَمْتُمْ‎ ‎وَحَرْبٌ لِمَنْ حارَبْتُمْ مُؤْمِنٌ بِسِرِّكُمْ وَعَلانِيَتِكُمْ مُفَوِّضٌ فى ‏ذلِكَ كُلِّهِ‎ ‎اِلَيْكُمْ لَعَنَ اللَّهُ عَدُوَّ آلِ مُحَمَّدٍ مِنَ الْجِنِّ وَالاِْنْسِ وَاَبْرَءُ اِلَى اللَّهِ مِنْهُمْ‎ ‎وَصَلَّى اللَّهُ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِهِ‎ ‎

---

(1) - كافي ، ج 4 ، ص 579 ، حديث 2 و تهذيب الاحكام ، ج 6 ص 102 و كامل الزيارات ، ص 331

زيارت ائمه بقيع (عليهم السلام)

اَلسَّلامُ عَلَيْكُمْ اَئِمَّةَ الْهُدى، اَلسَّلامُ عَلَيْكُمْ اَهْلَ التَّقْوى، اَلسَّلامُ عَلَيْكُمْ اَيُّهَا الْحُجَجُ على اَهْلِ الدُّنْيا، اَلسَّلامُ عَلَيْكُمْ اَيُّهَا الْقُوّامُ فِى الْبَرِيَّةِ بِالْقِسْطِ، اَلسَّلامُ عَلَيْكُمْ اَهْلَ الصَّفْوَةِ، اَلسَّلامُ عَلَيْكُمْ آلَ رَسُولِ اللهِ، اَلسَّلامُ عَلَيْكُمْ اَهْلَ النَّجْوى، اَشْهَدُ اَنَّكُمْ قَدْ بَلَّغْتُمْ وَنَصَحْتُمْ وَصَبَرْتُمْ فى ذاتِ اللهِ، وَكُذِّبْتُمْ وَاُسيئَ اِلَيْكُمْ فَغَفَرْتُمْ، وَاَشْهَدُاَنَّكُمُ الاَْئِمَّةُ الرّاشِدُونَ الْمُهْتَدُونَ، وَاَنَّ طاعَتَكُمْ مَفْرُوضَةٌ، وَاَنَّ قَوْلَكُمُ الصِّدْقُ، وَاَنَّكُمْ دَعَوْتُمْ فَلَمْ تُجابُوا، وَاَمَرْتُمْ فَلَمْ تُطـاعُوا، وَاَنَّكُمْ دَعائِمُ الدِّينِ وَاَرْكانُ الاَْرْضِ، لَمْ تَزالُوا بِعَيْنِ اللهِ يَنْسَخُكُمْ مِنْ اَصْلابِ كُلِّ مُطَهَّر، وَيَنْقُلُكُمْ مِنْ اَرْحامِ الْمُطَهَّراتِ، لَمْ تُدَنِّسْكُمُ الْجاهِلِيَّةُ الْجَهْلاءُ، وَلَمْ تَشْرَكْ فيكُمْ فِتَنُ الاَْهْوآءِ، طِبْتُمْ وَطابَ مَنْبَتُكُمْ، مَنَّ بِكُمْ عَلَيْنا دَيّانُ الدّينِ، فَجَعَلَكُمْ فى بُيُوت اَذِنَ اللهُ اَنْ تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فيهَا اسْمُهُ، وَجَعَلَ صَلوتَنا عَلَيْكُمْ رَحْمَةً لَنا وَكَفّارَةً لِذُنُوبِنا، اِذِ اخْتارَكُمُ اللهُ لَنا، وَطَيَّبَ خَلْقَنا بِما مَنَّ عَلَيْنا مِنْ وِلايَتِكُمْ، وَكُنّا عِنْدَهُ مُسَمّينَ بِعِلْمِكُمْ، مُعْتَرِفينَ بِتَصْديقِنا اِيّاكُمْ، وَهذا مَقامُ مَنْ اَسْرَفَ وَاَخْطَاَ وَاسْتَكانَ وَاَقَرَّبِما جَنى وَرَجى بِمَقامِهِ الْخَلاصَ ، وَاَنْ يَسْتَنْقِذَهُ بِكُمْ مُسْتَنْقِذُ الْهَلْكى مِنَ الرَّدى ، فَكُونُوا لى شُفَعآءَ فَقَدْ وَفَدْتُ اِلَيْكُمْ اِذْ رَغِبَ عَنْكُمْ اَهْلُ الدُّنْيا وَاتَّخَذُوا آياتِ اللهِ هُزُواً وَاسْتَكْبَرُوا عَنْها ، يا مَنْ هُوَ قآئِمٌ لا يَسْهُو وَدآئِمٌ لا يَلْهُو وَمُحيطٌ بِكُلِّ شَيْء، لَكَ الْمَنُّ بِما وَفَّقْتَنى وَعَرَّفْتَنى بِما اَقَمْتَنى عَلَيْهِ، اِذْ صَدَّ عَنْهُ عِبادُكَ وَجَهِلُوا مَعْرِفَتَهُ وَاسْتَخَفُّوا بِحَقِّهِ وَمالُوا اِلى سِواهُ، فَكانَتِ الْمِنَّةُ مِنْكَ عَلَىَّ مَعَ اَقْوام خَصَصْتَهُمْ بِما خَصَصْتَنى بِهِ، فَلَكَ الْحَمْدُ اِذْ كُنْتُ عِنْدَكَ فى مَقامى هذا مَذْكُوراً مَكْتُوباً فَلا تَحْرِمْنى ما رَجَوْتُ، وَلا تُخَيِّبْنى فيـما دَعَوْتُ، بِحُرْمَةِ مُحَمَّد وَ الِهِ الطّاهِرينَ وَصَلَّى اللهُ عَلى مُحَمَّد وَ الِ مُحَمَّد.(1)

پس از آن براى خود دعا كن و بعد براى هر امام دو ركعت نماز زيارت بخوان (جهت حفظ قداست ائمه بقيع(عليهم السلام) زائران عزيز نماز زيارت را در مسجد النبي(صلى الله عليه وآله) بخوانند و از خواندن نماز در قبرستان بقيع پرهيزكنند).

---

(1) - مفاتيح الجنان، تهذيب الاحكام ج6 ص80، كامل الزيارات ص55.

زيارت حضرت فاطمه (عليها السلام)

اَلسَّلامُ عَلَيْكِ يا مُمْتَحَنَةُ، قَدِ امْتَحَنَكِ الَّذِى خَلَقَكِ قَبْلَ اَنْ يَخْلُقَكِ، فَوَجَدَكِ لِمَا امْتَحَنَكِ صابِرَةً، وَنَحْنُ لَكِ اَوْلِياءُ صابِرُونَ، وَمُصَدِّقُونَ لِكُلِّ ما اَتينا بِهِ اَبُوكِ، صَلَّى اللّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ، وَاَتينا بِهِ وَصِيُّهُ، فَاِنّا نَسْئَلُكِ اِنْ كُنّا صَدَّقْناكِ اِلاّ اَلْحَقْتِنا بِتَصْدِيقِنا لَهُمالِنُبَشِّرَاَنْفُسَنااَنّا قَدْ طَهُرْنا بِوِلايَتِكِ، «اَلسَّلامُ عَلَيْكِ يا بِنْتَ رَسُولِ اللّهِ، اَلسَّلامُ عَلَيْكِ يا بِنْتَ نَبِىِّ اللّهِ، اَلسَّلامُ عَلَيْكِ يا بِنْتَ خَلِيلِ اللّهِ، اَلسَّلامُ عَلَيْكِ يا بِنْتَ اَمِينِ اللّهِ، اَلسَّلامُ عَلَيْكِ يا بِنْتَ خَيْرِ خَلْقِ اللّهِ، اُشْهِدُ اللّهَ وَرَسُولَهُ وَمَلائِكَتَهُ اَنِّى راض عَمَّنْ رَضِيتِ عَنْهُ، ساخِطٌ عَلى مَنْ سَخَطْتِ عَلَيْهِ، مُتَبَرِّئٌ مِمَّنْ تَبَرَّأْتِ مِنْهُ، مُوال لِمَنْ والَيْتِ، مُعاد لِمَنْ عادَيْتِ، مُبْغِضٌ لِمَنْ اَبْغَضْتِ، مُحِبٌّ لِمَنْ اَحْبَبْتِ، وَكَفى بِاللّهِ شَهِيداً وَحَسِيباً وَجازِياً وَمُثِيباً».

پس از آن، بر پيامبراكرم(صلى الله عليه وآله) وامامان(عليهم السلام) صلوات فرستاده شود.(1)

---

(1) - المزار الكبير ص19، مفاتيح الجنان ص632

زيارت پيامبر اكرم (صلى الله عليه وآله)

اَشْهَدُ اَنْ لا اِلـهَ اِلاَّ اللهُ وَحْدَهُ لا شَريكَ لَهُ، وَاَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، وَاَشْهَدُ اَنَّكَ رَسُولُ اللهِ، وَاَنَّكَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِاللهِ، وَاَشْهَدُ اَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ رِسالاتِ رَبِّكَ، وَنَصَحْتَ لاُِمَّتِكَ، وَجاهَدْتَ فى سَبيلِ اللهِ، وَعَبَدْتَ اللهَ حَتّى اَتيكَ الْيَقينُ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ، وَاَدَّيْتَ الَّذى عَلَيْكَ مِنَ الْحَقِّ، وَاَنَّكَ قَدْ رَؤُفْتَ بِالْمُؤْمِنينَ وَغَلُظْتَ عَلَى الْكافِرينَ، فَبَلَّغَ اللهُ بِكَ اَفْضَلَ شَرَفِ مَحَلِّ الْمُكَرَّمينَ، اَلْحَمْدُ للهِِ الَّذىِ اِسْتَنْقَذَنا بِكَ مِنَ الشِّرْكِ وَالضَّلالَةِ، اَللّـهُمَّ فَاجْعَلْ صَلَواتِكَ وَصَلَواتِ مَلائِكَتِكَ الْمُقَرَّبينَ وَاَنْبِيآئِكَ الْمُرْسَلينَ وَعِبادِكَ الصّالِحينَ وَاَهْلِ السَّمواتِ وَالاَْرَضينَ وَمَنْ سَبَّحَ لَكَ يا رَبَّ الْعالَمينَ مِنَ الاَْوَّلينَ وَالاْ خِرينَ عَلى مُحَمَّد عَبْدِكَ وَرَسُولِكَ وَنَبِيِّكَ وَاَمينِكَ وَنَجِيِّكَ وَحَبيبِكَ وَصَفِيِّكَ وَخآصَّتِكَ وَ صَفْوَتِكَ وَخِيَرَتِكَ مِنْ خَلْقِكَ، اَللّـهُمَّ اَعْطِهِ الدَّرَجَةَ الرَّفيعَةَ، وَ اتِهِ الْوَسيلَةَ مِنَ الْجَّنَةِ وَابْعَثْهُ مَقاماً مَحْمُوداً يَغْبِطُهُ بِهِ الاَْوَّلُونَ وَالاْ خِرُونَ، اَللّـهُمَّ اِنَّكَ قُلْتَ «وَلَوْ اَنَّهُمْ اِذْ ظَلَمُوا اَنْفُسَهُمْ جآءُوكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللهَ تَوّاباً رَحيماً» وَاِنّى اَتَيْتُكَ مُسْتَغْفِرًا تآئِباً مِنْ ذُنُوبى، وَاِنّى اَتَوَجَّهُ بِكَ اِلَى اللهِ رَبّى وَرَبِّكَ لِيَغْفِرَ لى ذُنُوبى.(1)

---

(1) - تهذيب الأحكام 6 : 6 ، كامل الزيارات: 16 ، (مفاتيح: 629 ; ثواب الحجّ: 164).

تقصير

(آخرين عملِ عمره)

پس از سعى بايد «تقصير» كند يعنى، قدرى از ناخن و موى سر يا صورت خود را بچيند، كه با اين عمل، اعمال عمره تمتّع به پايان مى رسد.

بعد از آنكه شخص محرم تقصير كرد، هر چه به واسطه احرام بر او حرام شده بود حلال مى شود و مى تواند لباس احرام را از تن بيرون آورد.

زمان تقصير:

بعد از سعى مى باشد، گرچه لازم نيست فوراً تقصير كند، ولى تا وقتى كه تقصير نكرده است، هيچيك از محرّمات احرام بر او حلال نمى شود.

مكان تقصير:

تقصير مكان معينى ندارد، گرچه اكنون متعارف است كه بعد از سعى در مكان «مَروَه» تقصير مى كنند.

كسى كه خودش تقصير نكرده، نمى تواند موى شخص ديگرى را بچيند.

تقصير		تقصير

سعى بين صفا و مروه

(چهارمين عمل از اعمالِ عمره)

پس از انجام نماز طواف، بايد هفت مرتبه فاصله بين «صفا» و «مَروه» را كه امروزه به صورت سالنى ساخته شده و كنار مسجدالحرام قرار دارد بپيمايد.

1 ـ سعى، بايد از «صفا» آغاز و به «مروه» ختم شود.

2 ـ پيمودن فاصله «صفا» تا «مروه» يك مرتبه و برگشتن از «مروه» به «صفا» مرتبه دوّم به حساب مى آيد; بنابراين هفت شَوْطِ (1) سعى بر «مروه» ختم مى شود.

3 ـ نشستن و استراحت كردن و رفع خستگى بر صفا و مروه و در بين آنها جايز است و اگر در بين سعى باشد، بايد از همانجا كه سعى را قطع كرده است، ادامه دهد.

4 ـ سعى بين صفا و مروه لازم نيست با وضو و طهارت انجام شود، گرچه احتياط مستحب است.

5 ـ سعى در طبقه دوّم، چون بالاتر از دو كوه مى باشد اشكال دارد.

سعي بين صفا و مروه		سعي بين صفا و مروه

---

(1) - شوط: درلغت به معناى نهايت دويدن تاهدف و در اينجا به معنى يك بار دور زدن اطراف كعبه و يك بار پيمودن فاصله صفا تا مروه، يا مروه تا صفا مى باشد.

نماز طواف

(سوّمين عملِ عُمره)

پس از انجام طواف، بايد دو ركعت نماز، به نيّت نماز طواف بخواند.

كيفيت نماز طواف:

مانند نماز صبح است، ولى حمد و سوره را مى تواند بلند يا آهسته بخواند.

وقت نماز طواف:

بعد از طواف و قبل از سعى است.

مكان نماز طواف:

كافي است در هر نقطه اي كه عرفاً بگويند پشت مقام است گرچه از مقام دور باشد نماز را بخواند بلكه در اين صورت بعيد نيست كه نماز در هر جاي مسجد الحرام صحيح باشد .

1 ـ بر تمام افراد بالغ و عاقل واجب است كه نمازها را به طور صحيح ياد بگيرند تا تكليف الهى را درست انجام دهند; بخصوص كسى كه قصد عمره يا حج دارد بايد نماز خود را تصحيح كند، تا تمامى نمازها كه از جمله آنها نماز طواف است، به طور صحيح انجام شود.

2 ـ بنابراحتياط واجب بايد پس ازطواف،نماز طواف را زود بجا آورد به طورى كه مردم نگويند بين آنها فاصله شده است.

3 ـ جايز است نماز طواف مستحب را هر جاى مسجدالحرام كه بخواهد بجا آورد.

پشت مقام ابراهيم (جايگاه نماز طواف)

طـواف كعبه

(دومين عملِ عمره تمتّع)

كسى كه براى انجام عمره تمتّع محرم شده و وارد مكّه مى شود، بايد به نيّت طواف، هفت مرتبه به دور خانه كعبه كه در مسجدالحرام است بگردد.

احكام طواف

1 ـ طواف را بايد از مقابل گوشه اى از كعبه كه حَجرُالاَْسْوَد(1)در آن است آغاز كند و در همان جا به پايان ببرد.(2)

2 ـ خانه كعبه، در حال طواف بايد در طرف چپ طواف كننده باشد، بنابراين اگر در حال حركت رو به كعبه باشد، يا عقب عقب برود صحيح نيست.

3 ـ انسان بايد همانطورى كه همه مسلمانان طواف مى كنند ـ بدون دقّتهاى اهل وسوسه ـ طواف را از مقابل حجرالاسود شروع كند و ادامه دهد و ايستادن مقابل حجرالاسود در هر دور لازم نيست.

4 ـ طواف كننده بايد به دور «حِجْرِ اسماعيل» (3) هم بگردد، يعنى در هنگام طواف، داخل «حِجر» نرود.

مقام ابراهيم ، حجر اسماعيل ، محدوده استحبابي طواف

5 براى مطاف حدى وجود ندارد و تا هر جاى مسجد الحرام كه طواف در آن طواف كعبه صدق كند ، طواف مجزى است ، بلى مستحب است كه اگر اضطرار و ازدحام نباشد فى ما بين كعبه و مقام ابراهيم انجام دهد .

6 ـ اگر انسان بر اثر بيمارى يا پيرى يا زيادى جمعيّت نتواند در اين محدوده طواف كند، طواف در خارج اين حدّ اشكال ندارد.

7 ـ طواف كننده بايد با طهارت طواف كند يعنى با وضو باشد و غسلى برعهده او نباشد و نيز بدن و لباس وى پاك باشد، همانگونه كه نماز مى خواند.

---

(1) - سنگى است بيضى شكل و سياه رنگ، كه در گوشه شرقى ديوار كعبه، با ارتفاع 5/1 متر از سطح مسجد نصب شده است.
(2) - هم اكنون از مقابل حجرالاسود تا آخر صحن مسجدالحرام خط سياهى كشيده شده است كه افراد مى توانند هنگام رسيدن به همان خط، طواف را آغاز و به همانجا ختم كنند.
(3) - حجر اسماعيل: فضايى است بين كعبه و ديوارى نيم دايره به عرض حدود 10 متر كه از زاويه شمالى تا زاويه غربى كعبه امتداد دارد. هرگاه باران بر بام كعبه ببارد، از ناودان رحمت در اين فضا مى ريزد، اينجا مدفن حضرت اسماعيل (عليه السلام) و مادرش هاجر و پيامبران بسيارى مى باشد.

تقسيمى ديگر براى محرّمات احرام

محرّمات كفاره دار
رديف	كار حرام	كفّاره
1	استعمال بوى خوش (عطريات)	يك گوسفند ( به احتياط واجب )
2	پوشيدن لباس دوخته ( براى مردان )	يك گوسفند
3	تراشيدن سر	يك گوسفند
4	پوشاندن سر ( براى مردان)	يك گوسفند (بنابر احتياط واجب)
5	زير سايه رفتن (براى مردان )	يك گوسفند (1)
6	گرفتن تمام ناخنهاى دست ها	يك گوسفند
7	گرفتن تمام ناخنهاى پاها	يك گوسفند
8	گرفتن كمتر از ده ناخن	براى هر كدام يك مدّ طعام
9	كندن درخت بزرگ حرم	يك گاو ( به احتياط واجب )
10	كندن درخت كوچك حرم	يك گوسفند (به احتياط واجب)
11	كندن قسمتى از يك درخت حرم	قيمت آن
12	قسم راست خوردن سه مرتبه و بيشتر	يك گوسفند
13	قسم دروغ ، يك مرتبه قسم دروغ ، دو مرتبه قسم دروغ ، سه مرتبه	يك گوسفند يك گاو يك شتر
14	كندن دندان	يك گوسفند (به احتياط واجب)(2)
15	زدودن موى زير هر دو بغل	يك گوسفند
16	زدودن موى زير يك بغل	يك گوسفند (بنابر احتياط واجب )
17	زدودن موى سر	يك گوسفند (بنابر احتياط واجب )
18	جماع (آميزش) و استمناء	يك شتر ( با تفصيلى كه در كتب فقهى آمده است )

دو مسأله

1- اگر از روى فراموشى ، برخى از محرمات احرام را انجام دهد ، كفاره بر او واجب نيست مگر صيد كه در هر صورت كفاره داد . و صيد هر حيوانى كفاره خاصى دارد كه احكام و مسائل آن مفصّل است و چندان مورد نياز زائران نيست بدين جهت از آوردن آنها خوددارى شد.

2 ـ كفّارات محرمات احرام، بايد به فقراء و مساكين داده شود. و كفّاره دهنده نبايد از گوشت حيوانى كه به عنوان كفّاره ذبح كرده بخورد.

رديف	محرّمات بدون كفّاره
1	سرمه كشيدن اگر بوى خوش ندارد
2	نگاه كردن در آينه با قصد زينت
3	پوشيدن آنچه روى پا را مى گيرد
4	فسوق
5	جدال، قسم راست كمتر از سه مرتبه
6	انگشتر به دست كردن براى زينت
7	حنا بستن
8	پوشيدن زيور
9	روغن ماليدن به بدن، اگر بوى خوش نداشته باشد
10	پوشاندن صورت براى بانوان
11	بيرون آوردن خون از بدن
12	كشتن حشرات ساکن در بدن (مانند کک)
13	قطع گياه حرم

---

(1) -   و فرقى بين اختيار و اضطرار نيست .
(2) -   اگر كندن يا كشيدن دندان سبب بيرون آمدن خون نباشد حرام نيست .

محرّمات مخصوص بانوان

1 ـ پوشيدن زيور

• پوشيدن زيورآلات بر زن محرم، حرام است، چه به قصد آراستن خود باشد يا بدون آن.
• زيورهايى كه قبل از احرام به پوشيدن آنها عادت داشته است لازم نيست براى احرام بيرون بياورد، ولى نبايد آنها را به مرد نشان دهد، حتى به شوهرش.

پوشيدن زيور

2 ـ پوشاندن صورت

• زن مُحرم نبايد تمام يا قسمتى از صورت خود را با نقاب و روبند و مانند آن بپوشاند.
• گذاشتن صورت روى بالش هنگام خواب و نيز گذاشتن دست ها روى صورت اشكالى ندارد .
• پائين انداختن چادر يا جامه اى كه بر سرافكنده، تا مقابل بينى بلكه چانه، براى رو گرفتن از نامحرم اشكالى ندارد ولى احتياط آن است كه با دست يا چيزى ديگر آن را دور نگه دارد كه به صورت نچسبد .

پوشاندن صورت

محرّمات مخصوص مردان

1 ـ پوشيدن جامه دوخته

• پيراهن دوخته
• زير جامه دوخته
• قبا و امثال آن حرام است
• كمربند دوخته و هَميان ⁽¹⁾ پول به كمر بستن در حال احرام جايز است
• اگر مرد محرم به لباس دوخته احتياج پيدا كرد جايز است بپوشد، ولى بنابر احتياط واجب بايد يك گوسفند كفاره بدهد

پوشيدن لباس دوخته

2 ـ پوشيدن آنچه تمام روى پا را مى گيرد

• مرد مُحرم نبايد چيزى مانند كفش، جوراب، و هر چيز ديگرى كه تمام روى پا را مى گيرد، بپوشد.
• پوشيدن دمپايى يا كفشى كه بندهاى پهنى دارد، ولى تمام روى پا را نمى گيرد اشكال ندارد.
• اگر لباس احرام يا چيز ديگرى روى پا بيفتد و آن را بپوشاند اشكال ندارد.

پوشيدن آنچه تمام روى پا را مى گيرد

پوشيدن آنچه تمام روى پا را مى گيرد

3 ـ پوشاندن سر

• پوشاندن سر يا قسمتى از آن با اشياى پوشاكى مانند كلاه حرام است
• خشك كردن سر با حوله اشكال ندارد مگر آنكه حوله را بر تمام سر بياندازد و سر را با آن خشك كند
• فرو بردن سر در آب حرام است ولى آب بر سر ريختن مانند زير دوش حمام رفتن اشكالى ندارد
• حمل بار بر سر بنابر احتياط واجب جايز نيست
• دستمالى كه براى سر درد به سر مى بندند اشكالى ندارد
• گذاشتن سر بر بالش هنگام خواب و نيز گذاشتن دست ها بر سر اشكالى ندارد

پوشاندن سر

رفتن زير سايه

• مردان محرم هنگام حركت در مسير بين دو منزل; مثلا از ميقات تا مكّه نبايد زير سايه بروند.
• زير سايه رفتن در بين راه، هنگام توقّف در رستوران، يا حركت از زير پل يا سقف پمپ بنزين اشكال ندارد.
• اگر سايه بالاى سر نباشد، مثل سايه ديوار ماشين اشكال ندارد.
• پس از رسيدن به منزل بنابر احتياط واجب هنگام تردّد در مكّه زير سايه نرود .
• مردان محرم مى توانند در شب ، بر ماشين سقف دار سوار شوند مگر در شبهاى بارانى و سرد كه بنابر احتياط واجب نبايد ماشين سقف دار سوار شوند مگر اينكه مراعات اين احتياط موجب حرج شود.
• كسى كه از داخل مكه براى احرام عمره مفرده به مسجد تنعيم مى رود، و از آنجا محرم مى شود، در برگشت به مسجدالحرام مى تواند زير سايه برود، چون هم اكنون، مسجد تنعيم داخل شهر مكه قرار گرفته است.
• مردان محرم هنگام حركت در مسير بين دو منزل مثلاً از ميقات تا مكّه نبايد زير سايه بروند بنابر اين چتر بالاى سر گرفتن و يا نشستن در اتومبيل سرپوشيده و نيز نشستن در هواپيما حرام است

رفتن زير سايه ( نشستن در ماشين سقف دار)

---

(1) -   هَميان: كيسه پول، كيسه درازى كه در آن پول مى ريزند و به كمر مى بندند.

محرّمات مشترك بين مرد و زن

1 ـ استفاده از بوى خوش و عطريّات

• عطر زدن به لباس
• عطر زن به بدن
• پوشيدن لباسى كه بوى عطر مى دهد
• خوردن چيزى كه بوى خوش دارد مانند غذايى كه زعفران در آن است
• بوييدن گلها و سبزى هاى خوشبوى غيرصحرايى

چند مسأله:

1 - خوردن و بوئيدن ميوه هاى خوشبو، مانند «سيب» و «به» مانع ندارد.

2 - خريد و فروش عطريات، در حال احرام جايز است ولى استعمال يا بوئيدن آن، هر چند براى امتحان هم باشد حرام است.

3 - استفاده از صابون و خميردندان خوشبو بنابر احتياط واجب در حال احرام جايز نيست .

استعمال بوي خوش

2 ـ نگاه كردن در آينه

• نگاه كردن در آينه براى آرايش كردن حرام است
• اگر نگاه كردن در آينه براى زينت نباشد مانند نگاه كردن راننده براى آنكه پشت سر خود را ببيند، اشكال ندارد
• نگاه كردن به اجسام صاف و صيقلى و همچنين به آب زلال اگر خاصيّت آينه را داشته باشد و براى زينت نگاه كند حرام است
• نگاه كردن در دوربين عكاسى و عكس گرفتن با آن در حال احرام اشكال ندارد

نگاه کردن در آينه

3 ـ انگشتر به دست كردن براى زينت

• انگشتر به دست كردن براى زينت حرام است
• انگشتر به دست كردن براى ثواب آن جايز است
• انگشترى را كه پيش از احرام به دست داشته، هر چند زينتى باشد لازم نيست براى احرام از دست خود بيرون آورد
• انگشتر به دست كردن اگر زينت باشد هرچند قصد نكند احتياط در ترك آن است

انگشتر به دست کردن

4 - حنا بستن

• حنا بستن اگر براى زينت باشد حرام است
• اگر براى زينت حنا نبسته، ولى زينت محسوب  شود حرام است
• اگر حنا بستن زينت باشد هرچند قصد نكند احتياط در ترك آن است
• حنا بستن قبل از احرام هر چند اثر آن تا وقت احرام باقى مى ماند، اشكال ندارد، ولى بهتر است حنا نبندد

5 ـ روغن ماليدن به بدن

• ماليدن روغن به بدن در حال احرام حرام است هر چند بوى خوش نداشته باشد
• ماليدن روغن به بدن قبل از احرام ، اگر بوي خوش دارد و بوى آن تا وقت احرام باقى مى ماند جايز نيست
• ماليدن روغن به بدن قبل از احرام اگر بوى خوش ندارد ، يا بوى آن تا وقت احرام باقى نمى ماند جايز است
• ماليدن روغن به بدن از روى ناچارى جايز است ، و چنانچه بوى خوش داشته باشد ، كفاره دارد
• خوردن روغن با بوى خوش حرام است و اگر بوى خوش نداشته باشد اشكالى ندارد

روغن ماليدن به بدن

6 ـ زدودن مــو

• زدودن مو در حال احرام از بدن خود ، يا از بدن ديگرى ، چه كم باشد يا زياد ، حرام است
• كندن ، تراشيدن و چيدن مو در حال احرام حرام است

چند مسأله:

1 ـ اگر هنگام وضو يا غسل، بدون قصد، مويى كنده شود، اشكال ندارد.

2 ـ زدودن مو در حال ناچارى اشكال ندارد، مثل موى چشم اگر اذيت كند.

3 ـ اگر دست به سر يا صورت خود بكشد (در غير وضو يا غسل) و يك مو يا بيشتر كنده شود، احتياط مسحتب است به قدر يك مشت گندم و آرد و امثال آن بدهد.

زدودن مــو از بدن

7 ـ بيرون آوردن خون از بدن

• در حال احرام خون گرفتن با سرنگ و مانند آن و نيز خاراندن بدن كه باعث در آمدن خون شود حرام است
• در حال احرام مسواك زدن كه باعث در آمدن خون از لثه ها شود حرام است

چند مسأله:

1 ـ بيرون آوردن خون از بدن در حال ناچارى، مثلاً براى تشخيص بيمارى اگر خون گرفتن لازم باشد، اشكال ندارد.

2 ـ بيرون آوردن خون از بدن ديگرى; مثل خون گرفتن پزشك مُحرم از بدن بيمار يا كشيدن دندان او، هر چند خون بيايد اشكال ندارد.

3 ـ خاراندن بدن و مسواك كردن دندانها اگر خون بيرون نيايد و خمير دندان خوشبو نباشد، اشكال ندارد.

4 ـ تزريق آمپول در حال احرام مانع ندارد ولى اگر سبب بيرون آمدن خون از بدن مى شود تزريق نكند مگر در صورت نياز و ضرورت.

بيرون آوردن خون از بدن

8 ـ ناخن گرفتن

• چيدن و كوتاه كردن ناخن، در حال احرام، حرام است، و فرقى در اين مسأله بين ناخن دست و پا نمى باشد.
• در گرفتن ناخن فرقى نيست كه با قيچى بچيند يا چاقو و يا ناخن گير.

ناخن گرفتن از بدن

9 ـ كشيدن دندان

• كشيدن دندان بدون خونريزى نه حرام است و نه كفاره دارد
• در صورتى كه كشيدن دندان ضرورت پيدا كند و منجر به خونريزى شود احتياط مستحب آن است كه يك گوسفند كفاره بدهد

كشيدن دندان

10 ـ كندن درخت و گياه حرم

كندن و قطع كردن درختان و گياهانى كه در محدوده حرم روييده است بر مُحرم و غيرمُحرم حرام است و اين از محرمات مخصوص حَرَم است.

* در اين موارد كندن درخت و گياه حرم جايز است:

• درخت يا گياهى كه در منزل مُحرم روئيده و خودش آن را كاشته است.
• درخت خرما و ساير درختانى كه ميوه مى دهد.
• گياهى به نام اِذْخِر ⁽¹⁾
• اگر در حال راه رفتن به طور متعارف، گياهى كنده شود اشكالى ندارد.

کندن و قطع گياه حرم		کندن و قطع گياه حرم

---

(1) -   اِذْخِر: كور گياه، گزنه دشتى، گياهى است با شاخه هاى باريك، برگهايش ريز و سرخ رنگ يا زرد و تندبو، داراى شكوفه هاى سفيد، بيخ آن ستبر، ساييده برگ و بيخ آن را در عربى غسول مى گويند و با آن دست مى شويند

کيفيت احرام

(اولين عمل عمره تمتّع)

آن دسته از زائرانى كه قبل از اعمال حج براى زيارت قبر پيامبر اكرم (صلى الله عليه وآله) و ائمه بقيع(عليهم السلام) به مدينه مى روند، آنگاه كه روانه مكّه مى شوند، بايد در«مسجد شجره» كه در چند كيلومترى مدينه و بر سر راه مكّه واقع شده است، مُحرم شده و براى انجام بقيّه اعمال به سوى مكّه حركت كنند و آنان كه از جدّه عازم مكّه مى شوند بايد به «جُحفه» بروند و در آنجا محرم شوند.

ميقات (مسجد شجره)		ميقات (مسجد جحفه)

كيفيّت احرام

* مردان، بايد تمام لباسهاى دوخته ـ حتى لباسهاى زير و كوچك ـ را از تن درآورند و دو تكّه لباس غير دوخته بر تن كنند كه يكى را مانند لنگ بر كمر مى بندند و ديگرى را بر شانه مى اندازند

احرام مردان		احرام مردان

و با نيّت احرامِ عُمره تَمَتُّع بگويند:

«لَبَّيْكَ اللّهُمَّ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ لا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ»

و احتياط مستحب است پس از آن بگويند:

«اِنَّ الْحَمدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلكَ لاشريكَ لَكَ لَبَّيْكَ».

* بانوان، مى توانند لباس دوخته بپوشند و بيرون آوردن آنها و پوشيدن دو تكه پارچه غير دوخته بر آنان واجب نيست.

احرام بانوان		احرام بانوان

پس، بانوان هم نيّت كرده و لبيك ها را مى گويند.

نيّت احرام، آن است كه هنگام پوشيدن لباس و گفتن لبيك بنا داشته باشد كه براى «عمره تمتّع» محرم شود، و اين عمل و اعمال بعدى را براى اطاعت دستور خداوند انجام دهد لكن بايد قصد انجام چيزي كه احرام را باطل مي كند نداشته باشد ، و لازم نيست به زبان بگويد، گرچه گفتن آن هم، مانع ندارد .

چند مسأله:

1 ـ لباس احرام بايد پاك و مباح باشد .

2 ـ بانوان در حال احرام، بنابر احتياط نبايد لباس حرير بپوشند.

3 ـ اگر بدن يا لباس مُحرم نجس شود، بنابر احتياط واجب بايد بدن را تطهير و لباس را تعويض يا تطهير كند.

عمره تمتّع

1 ـ كسانى كه از بيرون مكّه (فاصله 16 فرسخ) براى انجام حج مى روند، بايد قبل از اعمال حج «عُمره تَمتُّع» بجا آورند.

2 ـ اعمال عمره تمتع عبارت است از:

* احرام

* طواف

* نماز طواف

* سعى

* تقصير(2)

3 ـ زمان انجام عمره تمتّع:

عمره تمتع بايد در فاصله زمانى اوّل شوّال تا ظهر روز نهم ذى حجه انجام شود و اگر اين زمان بگذرد، وقت عمره تمتع تمام شده و وظيفه حاجى هم عوض مى شود.

4 ـ مكان اعمال عمره تمتّع:

* احرام: در يكى از ميقاتها.(3) مثلاً جُحفه يا مسجد شجره.

* طواف: در مسجد الحرام به دور كعبه.

* نماز طواف: در مسجد الحرام، پشت مقام ابراهيم(4)

* سعى: در فاصله بين صفا و مروه،(5) كه امروزه به صورت راهروى سرپوشيده ساخته شده است.

* تقصير: مكان معيّنى ندارد.

 

(1) - تمتّع: در لغت به معناى لذت بردن، بهره مند شدن مى باشد و در اينجا نام نوعى از عمره و حج است، و بدان جهت اين نوع از عمره وحج را «تمتّع» ناميده اند كه در مدتى كه انسان از احرام عمره خارج مى شود تا زمانى كه بار ديگر براى حج محرم مى شود، لذتهايى كه زن از شوهر خود و مرد از همسر خود مى برد جايز مى باشد.
(2) - تقصير: كوتاه كردن و در اصطلاح فقه به معنى كوتاه كردن بخشى از مو يا ناخن است كه يكى از اعمال عمره و حج مى باشد.
(3) - ميقات: مكانى است كه براى احرام معيّن شده است و عبارت است از: مسجد شجره، جُحفه، وادى عقيق (ذات عرق)، قرن المنازل و يلملم .
(4) - مقام ابراهيم: سنگى است كه حضرت ابراهيم «ع» در هنگام ساختن كعبه زير پاى خود مى گذاشته و اثر پاى آن حضرت بر سنگ مانده است و اكنون در مسجد الحرام نزديك كعبه در محفظه اى بلورين نگهدارى مى شود.
(5) - صفا و مروه نام دو كوه كوچك در كنار مسجد الحرام است كه امروزه بخش عمده اى از اين دو كوه برداشته شده و بين آنها راهرو سرپوشيده اى ساخته اند.

اعمال عمره مفرده

مسأله: اعمال عمره مفرده عبارت است از:

1 ـ نيت.

2 ـ احرام.

3 ـ طواف.

4 ـ نماز طواف.

5 ـ سعى.

6 ـ تقصير يا حلق.

7 ـ طواف نساء.

8 ـ نماز طواف نساء.

مسأله: عمره مفرده با عمره تمتّع چند فرق دارد:

1 ـ در نيّت، كه در عمره مفرده چنين نيّت مى نمايد: عمره مفرده بجا مى آورم قربةً الى الله تعالى، و در اعمال آن نيّت مىكند: احرام مى بندم براى عمره مفرده قربةً الى الله تعالى، طواف بجا مى آورم براى عمره مفرده قربةً الى الله تعالى، نماز طواف بجا مى آورم براى عمره مفرده قربة الى الله تعالى، سعى بين صفا و مروه انجام مى دهم براى عمره مفرده قربةً الى الله تعالى، تقصير مى كنم براى عمره مفرده قربةً الى الله تعالى، طواف نساء بجا مى آورم براى عمره مفرده قربةً الى الله تعالى، دو ركعت نماز طواف نساء مى خوانم براى عمره مفرده قربةً الى الله تعالى.

2 ـ در عمره مفرده طواف نساء و نماز طواف نساء لازم است، ولى در عمره تمتّع لازم نيست.

3 ـ عمره تمتّع بجز در ماههاى حج (شوّال و ذى القعده و ذى الحجه) واقع نمى شود و صحيح نيست، ولى عمره مفرده را مى توان در تمام ماههاى سال انجام داد، امّا افضل ماه رجب و بعد از آن ماه رمضان است.

4 ـ بيرون آمدن از احرام در عمره تمتّع منحصر به تقصير است، و بيرون آمدن از احرام عمره مفرده به تقصير و هم به سر تراشيدن مى شود.

5 ـ عمره و حجّ تمتّع بايد در يك سال باشد، ولى عمره مفرده و حج (افراد) چنين نيست، و كسى كه حج (افراد) بر او واجب باشد اگر حج را در يك سال و عمره را در سال بعد بجا آورد صحيح است.

6 ـ ميقات عمره تمتّع يكى از ميقاتهايى است كه قبلاً گذشت، امّا عمره مفرده هم از آنها و هم خارج از محدوده حرم (تنعيم يا جعرانه و حديبيّه و غيرش) مى تواند باشد.

مسأله: عمره بر كسى كه بخواهد وارد مكّه معظّمه شود واجب است، يعنى دخول در محدوده حرم بدون احرام حرام است به استثناى كسانى كه قبل از گذشت يك ماه با احرام وارد مكّه شده بودند و همچنين كسانى كه مقتضاى شغل آنها رفت و آمد و زياد باشد، مانند راننده وسائط نقليه.

 

احکام عمره مفرده

مسأله: عمره مفرده مانند حج گاهى بالاصالة واجب است، وگاهى بالعرض واجب مى شود، و گاهى مستحب مى باشد.

مسأله: عمره مانند حج بر هر مستطيعى كه داراى شرايط است واجب مى شود، و وجوبش مانند وجوب حج فورى است، پس كسى كه مستطيع براى عمره شد هرچند براى حج مستطيع نباشد بنا بر احوط واجب است همان وقت عمره مفرده را بجا آورد.

مسأله: كسى كه استطاعت حج ندارد ولى از طرف شخص ديگرى براى حج تمتّع اجير شده وقتى اعمال حج نيابى تمام شد چنانچه در مكّه استطاعت عمره مفرده را داشت گرچه براى حج استطاعت ندارد، على الأحوط واجب است پس از پايان اعمال حج نيابى، فوراً براى خود عمره مفرده انجام دهد.

مسأله: اگر كسى براى انجام حج (افراد) يا (قران) استطاعت داشت اما عمره مفرده آنها مستطيع نبود واجب است حج (افراد) يا (قران) را انجام دهد و هر وقت براى عمره استطاعت پيدا كرد عمره را انجام دهد.

مسأله: كسى كه براى حج تمتّع اجير شده و خودش براى حج مستطيع نبوده اگر پس از پايان اعمال حج نيابى، عمره مفرده را ـ كه على الأحوط واجب بوده ـ انجام نداد واجب است قضاى آن را بجا آورد و اگر عمره را مفرده انجام داد و براى سالهاى بعد استطاعت حج پيدا كرد عمره تمتّع و حجّ تمتّع بر او واجب مى شود.

مسأله: مستحب است كه عمره مفرده را مكرّراً انجام دهد و اولى اين است كه با فاصله يك ماه بجا آورده شود و ظاهراً فاصله بين دو عمره به ده روز كفايت مى كند، در صورتى كه هر دو عمره براى يك نفر باشد، البتّه با فاصله كمتر هم على الأقرب مانعى ندارد.

مسأله: اگر عمره مفرده براى دو نفر يا بيشتر باشد، مثلاً براى چند نفر نايب شده، رعايت فاصله لازم نيست.

مسأله: همانطورى كه عمره به استطاعت واجب مى شود به نذر، عهد، قسم، شرط ضمن عقد، اجاره، صلح و امثال اينها نيز واجب مى گردد، لكن بايد عمره مفرده باشد نه عمره تمتّع، چون عمره تمتّع همراه با حج تمتّع انجام مى شود و به تنهايى صحيح نيست.

دیباچه عمره دانشجويي

بر اساس سياست هاي به عمل آمده از سوي دفتر مقام معظم رهبري وبا همكاري اداره كل امور دانشجويان وزارت علوم به منظور اعزام دانشجويان علاقمند به سفر زيارتي حج عمره ستادي از سال 1376 در محل اداره كل امور فرهنگي و فوق برنامه دانشگاه تشكيل شد. اطلاع رساني به منظور آگاهي دانشجويان و دانشگاهيان محترم از چگونگي زمان برگزاري ثبت نام ، اطلاع رساني وسيعي در سطح پرديس مركزي ، دانشكده ها و ادارات تابعه به عمل مي آيد كه حداكثر مدت زمان ثبت نام 15 روز اعلام مي گردد. مراسم قرعه كشي با توجه به سهميه درنظر گرفته شده و كثرت دانشجويان متقاضي حج عمره اين ستاد مراسمي تحت عنوان " قرعه كشي از متقاضيان عمره " را برگزار مي نمايد. در اين مراسم كه با حضور برخي از مسئولان محترم دانشگاهو دانشجويان برگزار مي شود. ابتدا قرعه كشي انجام و افراد قطعي مشخص و متعاقب آن افراد ذخيره جداگانه در فهرست متقاضيان ذخيره عمره دانشجويي ثبت مي گردد. مدارك دريافتي از متقاضيان گذشته از دريافت مدارك مورد نياز از دانشجويان انتخاب شده در مراسم قرعه كشي ( جهت صدور مجوز خروج از كشور ) از سال 83-82 طي بخشنامه اي از سوي وزارت علوم به كليه دانشگاههاي تهران و شهرستان ارسال گرديد ، هر يك از متقاضيان خود موظف به تهيه گذرنامه و تحويل آن به ستاد عمره مي باشد. در حقيقت كليه گذرنامه هاي داراي اعتبار توسط مسئولين مربوطه به ويژه مديراان هر يك از كاروان ها جهت تائيد نهايي ( با همكاري سازمان حج و زيارت ) به سفارت عربستان سعودي ارسال و پس از گذراندن مراحل قانوني در اختيار مديران كاروان قرار مي گيرد. برگزاري مراسم ويژه زائرين مكه مكرمه ( جلسات توجيهي ) در هر دوره يك جلسه عمومي براي كليه زائرين در نظر گرفته مي شود كه در اين جلسه كليه مديران و روحانيون كاروان حضور خواهند يافت. سپس كليه زائران منتخب در قالب چند كاروان تقسيم و مدير و روحاني كاروان معرفي مي گردند. مديران هر يك از كاروانهاجلسات متعددي به منظور آشنايي زائران با مديران و روحانيون كاروانها و نيز آشنايي با اعمال عمره ، برگزار مي كنند . كلاسهاي آشنايي با سيره نبوي،مهدويت و فلسفه حج و .... من جمله كلاسهاي قبل از تشرف است . زمان اعزام : زائرين پس ازگذراندن جلسات توجيهي ، تعدادي كتب ويژه حج عمره جهت آماده سازي ذهني و روحي خود از مديران كاروان تحويل گرفته و در نهايت تاريخ و و روز و ساعت پرواز آنها حداكثر دو هفته قبل از عزيمت به اطلاع زائران مي رسد. در مجموع زائرين دو هفته كامل يعني هفته اول در شهر مدينه منوره و هفته دوم در مكه مكرمه جهت انجام اعمال حج مشرف مي شوند.

ترک مناسک حج در حالت احرام و تبدیل آن به عمره و مسئله حج امام حسین (ع)

پرسش:

پشت کردن به مناسک حج در صورتی که احرام بسته شده باشد، چه حکمی دارد؟و آیا حج واجب را می¬¬توان تبدیل به حج عمره نمود؟ آیا امام حسین (ع) چنین نمود؟

پاسخ:

کسی که محرم به احرام حج یا عمره شده 24 چیز بر او حرام می شود و تا زمانی که اعمال مخصوص حج یا عمره را انجام ندهد آن 24 چیز بر او حلال نخواهد شد و در حال احرام است.

البته این مسئله دارای جزئیات زیادی است که باید به کتاب­های مناسک مراجعه شود و در مورد سؤال دوم نیز محرم به احرام حج فقط با اعمال حج از احرام بیرون می آید نه با اعمال عمره، مگر در مواردی که موانع خارجی مثل دشمن (مصدود) و یا موانع داخلی مثل مریضی(محصور) مانع از انجام اعمال مناسک گردد، که هر کدام دارای احکام خاصی است و نحوه تحلیل در هر کدام، در کتابهای مناسک آمده است. اما در مورد حج امام حسین علیه السلام نظریه صحیح این است که امام علیه السلام در آن سالی که از مکه عازم کربلا شدند اصلا برای حج احرام نبستند و هیچ دلیل معتبری نداریم که امام برای حج محرم شده باشند و از نظر عادی هم بعید است چون امام علیه السلام در روز هشتم (یعنی روزی که حاجیان از مکه برای حج محرم می شوند و عازم منی و عرفات می شوند) از مکه خارج شدند و بعید است که امام (ع) در همان روز با اینکه عزم خروج از مکه داشته­اند برای حج نیز محرم گردند.

و اینکه شیخ مفید می­گوید امام حج خودش را عمره قرار داده شاید معنایش این باشد که امام عوض اینکه حج انجام بدهند و برای حج محرم گردند عمره مفرده انجام داده­اند، نه اینکه محرم به احرام حج شده و بعد آن را تبدیل به عمره نمودند. چون کسی که محرم به احرام حج شده نمی­تواند اعمال حج را انجام ندهد مگر اینکه دشمن یا مریضی مانع از انجام اعمال گردد، که در این صورت با قربانی و سر تراشیدن از احرام بیرون می­رود نه با اعمال عمره مفرده ، و در هیچ روایتی ندارد که امام قربانی یا سر تراشیده باشند.

البته دربعضی روایات آمده که امام احرام عمره تمتع بسته و بعد آنرا عمره مفرده قرار داده­اند در این صورت مشکلی ندارد.

منبع: پایگاه حوزه3096-53096-5